Abdullah b. Amr’dan (ra) nakledildiğine göre, Hz. Peygamber (SAV) şöyle buyurmuştur: “Müslüman, dilinden ve elinden diğer Müslümanların güvende olduğu kimsedir.”
Ebu Hüreyre’nin (ra) naklettiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur: “Malayaniyi (faydasız söz ve lüzumsuz işleri) terk etmesi, kişinin iyi Müslüman oluşundandır.”
Ebu Hüreyre’den nakledildiğine göre, Resûlullah şöyle buyurmuştur: “Allah’a (cc) ve ahiret gününe inanan ya hayır söylesin ya da sussun.”
İbn Abbas’ın (ra) naklettiğine göre, Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “İki nimet vardır ki insanların çoğu onları değerlendirme hususunda aldanmıştır: Sağlık ve boş vakit.”
Kişiyi ilgilendirmeyen, onun için bir anlam ve değer taşıma manasındaki ‘melayani’ tabiri, insanın ne kendisine ne de çevresine hiçbir faydası olmayan işler ve gereksizce söylenen sözler için kullanılır. Melayani, yapıldığı takdirde kişiye herhangi bir katkı sağlamayan, yapılmadığında ise hiçbir şey kaybettirmeyen, ne dünyaya ne de ahirete bir faydası dokunan boş işlerdir. Hiçbir hedef gözetilmeyen, maksatsız, amaçsız ve manasız bir şekilde gerçekleşen sözler, fiiller, hatta düşünceler malayaniye dahildir.
Sevgili Peygamberimiz, insanın İslam’ın getirdiği ilkeler çerçevesinde, yaratılış amacına uygun bir hayat sürmesini hedeflemiş, bu hedefe uygun olarak yaşamış ve ashabına da her zaman yol göstermiştir. Böylece onların gerek düşünceleriyle gerekse söz ve amelleriyle Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşıyan olgun insanlar olmalarını sağlamaya çalışmıştır.
Allah Resûlü, insanın boş şeylerle meşgul olmadığı ölçüde inancına layık bir ahlaka sahip olabileceğini bildirmiştir. Kişinin İslam’a inandıktan sonra onu en güzel şekilde davranışlarına yansıtmasını malayaniyi terk etmesine bağlayan bu hadis, anlamının yüceliği sebebiyle İslam âlimleri tarafından ‘İslam’ın esas ilkeleri’ (medârü’l-İslam), ‘ahlâkın temel esasları’ (usûlü’l-edeb) ve ‘iyi davranış kurallarının özeti’ (cimâu âdâbi’l-hayr) sayılan rivayetlerle birlikte zikredilmiş, imanın kemale erebilmesi ve ihsan makamının elde edilebilmesi malayaninin terkiyle ilişkilendirilmiştir. Nitekim bulunduğu ahlak ve fazilet makamına kendisini neyin yükselttiği Lokman’a (as) sorulduğunda, “Doğru sözlü olmak, emanete riayet etmek ve malayaniyi terk etmek” demiştir.
Fuzuli davranışlar arasında konuşmayla ilgili olanlar önemli yer tutar. İnsanın diline hâkim olmasının zorluğu nedeniyle dinimizde gereksiz konuşma ve boş sözlerden kaçınma üzerinde özellikle durulmuştur.
Nitekim Allah Teâlâ, müminlerin özellikleri arasında boş söz ve davranışlardan yüz çevirmelerini zikretmiş ve Rahman’ın kullarının boş bir söz işittiklerinde veya kendini bilmez insanlar onlara laf attığında vakar ve hoşgörü ile ‘selam’ deyip geçtiklerini bildirmiştir.
Sevgili Peygamberimiz de, “Ya hayır söylemek ya da susmak” prensibi gereği, Allah’a) ve ahiret gününe inanan bir insanın hayırlı, değerli ve gerekli sözler dışında boş söz sarf edemeyeceğini söylemiş ve insanın diline hâkim olabilmesi durumunda cennetle mükâfatlandırılacağı müjdesini vermiştir.
Günümüz insanının en çok ihtiyaç hissettiği, çoğu kez yokluğundan yakındığı bir değer de zamandır. Her insan zaman bulamamaktan şikâyetçi olmakla birlikte, en çok zamanı planlayamayıp boşa geçirenler zaman sıkıntısı çekenlerdir. Özellikle bugün iletişim araçlarının çeşitlenip çoğalması, teknolojik aletlerin yaygınlaşması ile zaman sıkıntısı daha çok hissedilir olmuştur. Bazen birer zaman tuzağı olabilen programlar, internet siteleri, bazı televizyon programları, oyunlar, diziler, magazin edebiyatı adeta bir melayani sektörü meydana getirmiştir. Bir eğlence kültürü imiş gibi gösterilerek özellikle gençlere özendirilen bu boş işler, farkında olmadan kişinin ömrünü çalmakta, insanı kendisine yabancılaştırmakta, insani ve ahlaki değerleri yozlaştırmaktadır.
Malayani olarak vasıflanan, insanın kendisine, çevresine, dünya veya ahiret hayatına bir faydası olmayan davranışlar; kişiyi asıl uğraşması gereken şeylerden alıkoymakta, amellerin Allah (cc) için, O’nun rızası gözetilerek yapılması gerektiğini unutturmakta ve kişiyi yapmakla emrolunduğu ibadet ve taatten uzaklaştırmaktadır. Oysa Müslüman, zararlıya veya faydasız olana değil, her iki âleme de yararlı olan amellere yönelmeli ve “Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur” buyruğunun farkında olmalıdır.
Rabbim hakkımızda en hayırlı kapıları açsın! Sizin için açılan en son kapı Cennet’in kapısı olsun inşallah!
Şaban ayının son cuması hakkımızda hayırlı olsun, mübarek olsun; rahmeti, bereketi, feyzi, nuru hepimizin üzerine olsun. Âmin.
NOT: Bu makalem, Nuri Böcekbakan’ın köşe yazısından istifade edilmiştir.
