ÇOK KISA İFADELERLE DERS VEREN SÖZLERDEN BİR DEMET

Vecize (Özdeyiş) nedir? İbaresi kısa, anlamı geniş olan çok kıymetli söz, özlü söz; doğru ve güzel bir fikri çok kısa olarak ifade eden söz. Vecizelerin her biri ayrı bir ders verir insana.

1- Kim ki talan yoluyla zengin olmuştur, kazandıkları heba olacaktır. Kalleşlikle hüküm süren kovulacak, günahkâr olanın orduları yenilecek ve zorbalığın düğümleri bir bir çözülecektir.

2- Öğüt, zekânın aynasıdır. Bu yüzden, eğer birinin yeteneklerinin sınırlarını öğrenmek isterseniz, ondan öğüt isteyin.

3- Her günahkâr kendisi için aradığı affı bulacaktır; ama adaletsiz olanın sevincinin bozulması kaçınılmazdır.

4- Kendini adaletsizliğe gömenin gelişmesi mümkün değildir. Kötü niyet yoluyla güçlenen ayakta kalmayacak, şiddet yoluyla tahta geçen hüküm süremeyecektir.

5- Bilginin tohumlarını her kim ekerse, semeresini alacaktır. Bilgeliğin yansıması, alçakgönüllülüğün göstergesi; temkinli ve açgözlü olmayan bir kalbin sembolü olan özveri, kişiyi zafere ulaştırır.

6- Kendini zevk içinde unutan ve fırsatların kaçmasına izin veren kral, asla devlet işlerinde başarılı olamaz.

7- Nasıl mıknatıs demiri kendine doğru çekerse, sabır da başarıyı kendine doğru çeker. Sabredin; sonunda zafere ulaşacaksınız.

8- Ancak bir insanın sabrını ve cesaretini sınadığınızda, onun zihninin değeri konusunda bir fikir edinebilirsiniz.

9- Açgözlülük bütün günahlar içinde anadır. Hırs, onu vücuda getiren babasıdır. Haksızlık ise doğumuna neden olduğu çocuğudur. Başkalarının elde ettiklerine duyulan arzu kardeşi; kölelik ise yol arkadaşıdır.

10- Kulaklarınız, siz orada olmadığınızda bir adamı dinlemenizde işinize yarayacaktır; geldiğinizde ise gözleriniz.

11- Yüce bir ruh, ne gibi bir yanlışlık yapmış olursa olsun, iyilik borcu olduğu birine şükranlarını sunmayı asla unutmaz.

12- Size daha önce yardım etmiş olan biri sonradan size sırt çevirir ve hatta size zarar verirse, ona düşman olmayın. Ona ilgi göstermeye ve minnet duymaya devam edin. Bu tavır, sizin şefaat dilemede daha güçlü bir tarafta olduğunuzu gösterecektir.

13- İkiyüzlülük, sadece dar görüşlü zihinleri aldatabilecek bir seraptır; onu fark edebilenlerden hiçbir şeyi saklayamaz.

14- Özgür bir adamı özgürlüğünden yoksun bırakacak iki şey vardır: Sadakat yeminine ihanet etmek ve bir sırrı açığa vurmak.

15- Kararsızlık, sıradan bir zihnin işaretidir; yüce bir ruhun değil.

16- Dürüstlük ve sadakat herkes tarafından övülür ve onaylanır.

17- Zenginlik su gibidir. Bir kapı açıp fazlasının akmasına izin vermeyen kişi, içinde boğulur.

Bizim ecdadımız bin yıl üç kıtada böyle bir medeniyet ile hüküm sürdü. İşte bu vecizeler, o medeniyetten küçük birer örnek! Daha neler var neler!

Rabbimiz şöyle diyor; Ankebût Suresi 64. ayette, “Bu dünya hayatı ancak bir eğlence ve oyundan ibarettir. Ahiret yurduna gelince, işte asıl yaşam odur. Keşke bilmiş olsalardı!”

Mülk Suresi 2. ayette ise, “O, hanginizin daha güzel iş yapacağını denemek için ölümü ve hayatı yarattı. O üstündür, bağışlayandır” deniliyor.

İşte vecizelerden bazı örnekler böyle. Dostça kalın.

NOT: 12. yüzyılda Sicilya’da doğup büyümüş olan Müslüman bilgin İbn Zafer’in ‘Âdil Hükümdar’ adlı kitabından istifade edilmiştir.